Anuario de Estudios Medievales, Vol 48, No 1 (2018)

El ranking político y la jerarquía de las ciudades en el ducado de Brabante en la Baja Edad Media


https://doi.org/10.3989/aem.2018.48.1.05

Mario Damen
University of Amsterdam, Países Bajos
orcid http://orcid.org/0000-0002-3557-5184

Resumen


Este artículo analiza la jerarquía y el ranking de las ciudades del ducado de Brabante en su principal institución política representativa, los llamados Estados de Brabante El objetivo de este artículo es intentar buscar una respuesta a la pregunta de por qué los cambios sociales y económicos en las ciudades no se manifiestan de forma total o parcial en el ámbito político. El análisis de una serie de listas de convocatoria de los Estados demuestra que había una diferenciación entre las ciudades y las llamadas “libertades”, y que además dentro de estas dos categorías se aplicaba una jerarquía territorial. Aunque las cuatro ‘capitales’ y otras tres ciudades importantes están en la cabeza de la jerarquía urbana, tanto en lo que se refiere a la participación como en el orden en el que están mencionadas, había espacio también para que otras ciudades más pequeñas participaran en el escenario político. El ranking de una ciudad llevaba consigo no sólo el disfrute de algunos derechos sino también el cumplimiento de algunas obligaciones, sobre todo de índole financiera, y que se expresaban simbólicamente, como por ejemplo en las donaciones de vino y en el orden de precedencia durante las reuniones de los Estados. Aunque la jerarquía política dentro de los Estados por lo general era bastante rígida, otros rankings como por ejemplo los militares y fiscales sí estaban sujetos a cambios.

Palabras clave


representación politica; jerarquía urbana; ranking político; orden de precedencia; Ducado de Brabante; Países Bajos Borgoñones; Felipe II; Baja Edad Media

Texto completo:


PDF

Referencias


Ansems, J.B. (1699), Den luyster ende glorie van het hertoghdom van Brabant, Brussels.

Avonds, Piet (1984), Brabant tijdens de Regering van Hertog Jan III (1312-1356). Land en Instellingen, Brussels, Palais des Académies.

Avonds, Piet (1985), “Lovene, die beste stat van Brabant”. Stedelijk zelfbewustzijn in de late middeleeuwen, “Bijdragen tot de geschiedenis” 68, pp. 5-23.

Blockmans, Wim (2010), Metropolen aan de Noordzee. De geschiedenis van Nederland, 1100-1560, Amsterdam, Bert Bakker.

Blockmans, Wim; Van Uytven, Raymond (1969), Constitutions and their Application in the Netherlands during the Middle Ages, “Revue Belge de philologie et d’histoire” 47, pp. 399-424.

Boffa, Sergio (2004), Warfare in Medieval Brabant, 1356-1406, Woodbridge, Boydell and Brewer.

Boone, Marc (1988), Dons et pots-de-vin, aspects de la sociabilité urbaine au bas Moyen Age. Le cas gantois pendant la période bourguignonne, “Revue du Nord” 70, pp. 471-487.

Boone, Marc (2005), “In den beginne was het woord”. De vroege groei van ‘parlementen’ in de middeleeuwse vorstendommen der Nederlanden, “Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden” 120, pp. 338-361.

Bousmar, Eric (2012), “Ende want onzer stadt van Nivele vergheten was daer inne”. Nivelles, le Brabant wallon et la charte de Cortenberg: une présence ténue dans la mémoire et dans les faits’, “Noordbrabants Historisch Jaarboek” 29, pp. 139-155.

Bruneel, Claude (2000), Hiérarchie et réseaux brabançons: les vues nouvelles au banc d’essai, in Le réseau urbain en Belgique dans une perspective historique (1350-1850). Une approche statistique et dynamique, Brussels, Crédit Communal, pp. 81-110.

Calvete de Estrella, Juan Cristóbal, El felicíssimo viaje del muy alto y muy poderoso príncipe don Phelippe, ed. Paloma Cuenca Muñoz, Madrid, Sociedad Estatal para la Conmemoración de los Centenarios de Felipe II y Carlos V, 2000.

Camps, Henricus Petrus Hubertus (1979), Oorkondenboek van Noord-Brabant tot 1312, vol I. De meierij van ’s-Hertogenbosch (met de heerlijkheid Gemert) 1 690-1294, The Hague, Martinus Nijhoff.

Charruadas, Paulo (2015), Urban Elites and Traditional Lords in Brussels (Twelfth-Fourteenth Centuries): Opposition or Convergence?, in Bijsterveld, Arnoud-Jan; Wilkin, Alexis; Keene, Derek; Naylor, John (eds.) Town and Country in Medieval North Western Europe. Dynamic interactions, Turnhout, Brepols, pp. 287-312 (The Medieval

Countryside; 11).

Coppens, Herman (2000), Meierijen en kwartieren, in Van Uytven, Raymond (ed.), De gewestelijke en lokale overheidsinstellingen in Brabant en Mechelen, Brussels, Algemeen Rijksarchief, pp. 627-670 (Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën, Studia; 82).

Cuvelier, Joseph (1912), Les dénombrements de foyers en Brabant (XIVe-XVIe siècle), Brussels, Commission Royale d’Histoire.

Damen, Mario (2005), Corrupt of hoofs gedrag? Geschenken en het politieke netwerk van een laat-middeleeuwse Hollandse stad, “Tijdschrift voor sociale en economische geschiedenis” 2, pp. 68-94.

Damen, Mario (2006), Giving by Pouring. The Function of Gifts of Wine in the City of Leiden (14th-16th Centuries), in Van Leeuwen, Jacoba (ed.), Symbolic Communication in Late Medieval Towns, Leuven, Leuven University Press, pp. 83-100.

Damen, Mario (2016a), The Town as a Stage? Urban Space and Tournaments in Late Medieval Brussels, “Urban History” 43, pp. 47-71.

Damen, Mario (2016b), Prelaten, edelen en steden. De samenstelling van de Staten van Brabant in de vijftiende eeuw, “Bulletin de la Commission Royale d’Histoire” 182, pp. 5-274.

Damen, Mario (2017), The knighthood in and around late medieval Brussels, “Journal of Medieval History” 43, pp. 255-284.

De Raadt, Johann Th. (1904), Liste des combattants du Duc Wenceslas, suivi de quelques documents inédits pour servir a l’histoire de cette journée, Brussel, Vromant.

Derville, Alain (1985), Les pots-de-vin dans le dernier tiers du XVe siècle (d’après les comptes de Lille et de Saint-Omer), in Blockmans, Wim P. (ed.), 1477. Het algemene en de gewestelijke privilegiën van Maria van Bourgondië voor de Nederlanden, Kortrijk-Heule, UGA, pp. 449-471 (Standen en Landen; 80).

Favresse, Félicien (1938), Actes intéressant la ville de Bruxelles (1154-1302), “Bulletin de la Commission Royale d’Histoire” 103, pp. 355-512.

François, Étienne (1995), The German Urban Network between the Sixteenth and Eighteenth Centuries. Cultural and Demographic Indicators, in Woude, Adrianus Maria van der; Hayami, Akira (eds.), Urbanization in History: A Process of Dynamic Interactions, Oxford, Clarendon Press, pp. 84-100.

Godding, Philippe (1963), La bourgeoisie foraine de Bruxelles du XIVe au XVIe siècle, “Cahiers Bruxellois” 7, pp. 1-64.

Gorissen, Pieter (1956), Het Parlement en de Raad van Kortenberg, Leuven, E. Nauwelaerts.

Govaerts, Sander (2016), “Mannen van Wapenen”. The Battle of Baesweiler and the Military Labour Market of the County of Loon in the Fourteenth Century, “Viator” 47/3, pp. 297-341.

Groebner, Valentin (2002), Liquid Assets, Dangerous Gifts. Presents and Politics at the End of the Middle Ages, Philadelphia, University of Pennsylvania Press.

Guicciardini, Lodovico, Beschryvinghe van alle de Nederlanden, anderssins ghenoemt Neder-Dvytslandt, transl. Cornelis Kiel, Petrus Montanus, Amsterdam, Willem Jansz, 1612.

IJsewijn, Jozef (1969), Henricus de Oesterwijck, the First Latin Poet of the University of Louvain (ca 1430), “Humanistica Lovaniensia” 18, pp. 7-23.

Jansen, Huub; Hoppenbrouwers, Peter (1979), Heervaart in Holland, “Bijdragen en mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden” 94, pp. 1-26.

Janse, Antheun (2010), De Tweede Stand in laatmiddeleeuws Holland, in Damen, Mario; Sicking, Louis (eds.), Bourgondië voorbij: de Nederlanden 1250-1650. Liber alumnorum Wim Blockmans, Hilversum, Verloren, pp. 159-175.

Kerremans, Charles (1949), Étude sur les circonscriptions judiciaires et administratives du Brabant et les officiers placé s à leur tê te par les ducs anté rieurement à l’avè nement de la maison de Bourgogne (1406), Brussels, Palais des Académies.

Köhl, Sascha (2013), Princely architecture. Town halls in the Burgundian Netherlands, in Blockmans, Wim; Borchert, Till, Gabrieëls, Nele, Oosterwijk, Anne van (eds.), Staging the court of Burgundy, Turnhout, Harvey Miller Publishers, pp. 191-200.

Laughton, Jane; Jones, Evan; Dyer Christopher (2001), The urban hierarchy in the later Middle Ages: a study of the East Midlands, “Urban History” 28/3, pp. 331-357.

Laurent, Henri; Quicke Fritz (1939), Les origines de l’état Bourguignon: l’accession de la maison de Bourgogne aux duchés de Brabant et de Limbourg (1383-1407), Brussels, Palais des Académies.

Le Bel, Jean (1904), Chronique, ed. Jules Viard, Eugene Deprez, vol. I, Paris, Renouard.

Mertens, Frans H.; Torfs, K.L. (1846), Geschiedenis van Antwerpen sedert de stichting der stad tot onze tijden, vol. II, Antwerpen, Van Dieren.

Moureaux-Van Neck, Anne (1966), Un aspect de l’histoire financière du Brabant au Moyen-Age. Les aides accordées aux ducs entre 1356 et 1430, “Annales de la société archéologique de Bruxelles” 51, pp. 65-94.

Nelissen, Marc (2000), De stichtingsbul van de Leuvense universiteit, 1425-1914, Leuven, Leuven University Press.

Neu, Tim (2010), The Importance of Being Seated. Ceremonial Conflict in Territorial Diets, in Jason P. Coy; Marschke, Benjamin; Sabean, David W. (eds.), The Holy Roman Empire, Reconsidered, New York, Berghahn, pp. 125-142.

Stabel, Peter (2007), Composition et recomposition des réseaux urbains des Pays-Bas au bas moyen âge, in Crouzet-Pavan, Elisabeth (ed.), Villes de Flandre et d’Italie: relectures d’une comparaison traditionnelle, Turnhout, Brepols, pp. 29-64.

Stein, Robert (1994), Politiek en historiografie. Het ontstaansmilieu van Brabantse kronieken in de eerste helft van de vijftiende eeuw, Leuven, Peeters.

Stein, Robert (1998), Cultuur in context. Het spel van Menich Sympel als spiegel van de Brusselse maatschappelijke verhoudingen, “Bijdragen en mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden” 113, pp. 289-321.

Stein, Robert (2010), An Urban Network in the Medieval Low Countries. A Cultural Approach, in Robert Stein; Judith Pollmann (eds.), Networks, Regions and Nations: Shaping Identities in the Low Countries, 1300-1650, Leiden, Brill, pp. 43-71.

Stein, Robert (2014), De hertog en zijn Staten. De eenwording van de Bourgondische Nederlanden, Hilversum, Verloren.

Steurs, Willy (1973), Les franchises du duché de Brabant au moyen âge, “Handelingen van de Koninklijke commissie voor de uitgave der oude wetten en verordeningen van België” 25, pp. 139-298.

Steurs, Willy (1991), Les phénomènes urbains dans le brabant septentrional jusqu’aux environs de 1300, in Duvosquel, Jean Marie; Dierkens, Alain (eds.), Villes et campagnes au moyen âge. Mélanges Georges Despy, Liège, Éditions du Perron, pp. 643-651.

Tafur, Pero, Andanç as e viajes de un hidalgo españ ol: Pero Tafur (1436-1439), ed. José Vives Gatell, Marcos Jiménez de la Espada, Francisco López Estrada, Barcelona, El Albir, 1982.

Uyttebrouck, André (1975), Le gouvernement du duché de Brabant au bas moyen âge (1355-1430), Brussels, Éditions de l’Université de Bruxelles.

Uyttebrouck, André (1991), Les résidences des ducs de Brabant, 1355-1430, in Paravicini, Werner; Patze, Hans (eds.), Fürstliche Residenzen im spätmittelalterlichen Europa, Ostfildern, Thorbecke, pp. 189-205.

Van Boendale, Jan, De Brabantsche yeesten, of Rymkronyk van Braband, ed. Jean Henri Bormans, vol. III, Brussels, Commission Royale d’Histoire, 1869.

Van Bragt, Ria (1956), De blijde inkomst van de hertogen van Brabant: Johanna en Wenceslas (3 januari 1356): een inleidende studie en tekstuitgave, Leuven, E. Nauwelaerts.

Van der Straeten, Jan (1952), Het Charter en de Raad van Kortenberg, vol. I-II, Brussels, Universiteitsbibliotheek.

Van Uytven, Raymond (1966), Standenprivileges en -beden in Brabant onder Jan I (1290-1293), “Revue belge de philologie et d’histoire” 44, pp. 413-456.

Van Uytven, Raymond (1968), Wereldlijke overheid en reguliere geestelijkheid in Brabant tijdens de Late Middeleeuwen, in Bronnen voor de religieuze geschiedenis van België. Middeleeuwen en moderne tijden, Leuven, Archief- en bibliotheekwezen van België, pp. 48-134.

Van Uytven, Raymond (1976), Vorst, adel en steden: een driehoeksverhouding in Brabant van de twaalfde tot de zestiende eeuw, “Bijdragen tot de geschiedenis” 59, pp. 93-122.

Van Uytven, Raymond (1982), Aspecten van de middeleeuwse stadsgeschiedenis in het noorden van het hertogdom Brabant; het recht van Leuven en ‘s-Hertogenbosch, “Bijdragen tot de geschiedenis van het Zuiden van Nederland” 54, p. 5-63.

Van Uytven, Raymond (1986), Vers un autre colloque: hiérarchies sociales et prestige au moyen age et aux temps modernes in Prevenier, Walter; Van Uytven, Ramond; van Cauwenberghe, E. (eds.), Sociale structuren en topografie van armoede en rijkdom in de 14e en 15e eeuw. Methodologsche aspecten en resultaten van recent onderzoek,

Ghent, Rijksuniversiteit, pp. 160-175.

Van Uytven, Raymond (1988), Diest, Aarschot en Zichem: de Demersteden en hun heren vóór het einde van de zestiende eeuw, in Bosman, Theo; Coopmans, Jos; Jacobs, Beatrix (eds.), De heerlijke stad. Assen - Maastricht, Van Gorcum, pp. 183-193 (Brabantse rechtshistorische reeks; 3).

Van Uytven, Raymond (1992a), Brabantse en Antwerpse centrale plaatsen (14de-19de eeuw), in Le réseau urbain en Belgique dans une perspective historique (1350-1850). Une approche statistique et dynamique, Brussels, Crédit Communal, pp. 29-79.

Van Uytven, Raymond (1992b), Les moyennes et petites villes dans le Brabant Septentrional avant 1400, in Les petites villes en Lotharingie. Actes des 6es Journées Lotharingiennes. 25-27 octobre 1990, Luxembourg, Section Historique de l’Institut G.D. de Luxemburg, pp. 65-84.

Van Uytven, Raymond (1998), “Wijn es goet dranc” Het middeleeuwse wijndiscours, in Van Uytven, Raymond, De zinnelijke middeleeuwen, Leuven, Davidsfonds, pp. 23-51.

Van Uytven (2000), Die Städtelandschaft des mittelalterlichen Herzogtums Brabant in Escher-Apsner Monika (ed.), Städtelandschaft – Städtenetz – zentralörtliches Gefüge. Ansätze und Befunde zur Geschichte der Städte im hohen und späten Mittelalter., Mainz, Verlag Philipp von Zabern, pp. 131-168 (Trierer Historische Forschungen; 43)

Vermeesch, Albert (1961), Les oppida en Brabant (1123-1355), “Standen en landen” 22, pp. 31-46.

Vrancken, Valerie (2017) “Van den goeden regimente”. Constitutionele teksten en hertogelijk bestuur in vijftiende-eeuws Brabant, Leuven (unpublished PhD thesis).

Waale, Marinus Jacobus (1990), De Arkelse oorlog, 1401-1412. Een politieke, krijgskundige en economische analyse, Hilversum, Verloren. Wauters, Alphonse (1887), Les serments prêtés aux villes principales du Brabant par les ducs lors de leur inauguration, “Compte-rendu des séances de la commission royale d’histoire”, Deuxième Série, 14,

pp. 82-98.

Wellens, Robert (1968), Le droit de préséance dans les assemblées des États Généraux des Pays-Bas au XVe siècle, “Standen en landen” 47, pp. 113-147.

Zylbergeld, Leon (1988), Principauté territorial et villes seigneuriales: le duché de Brabant et Gembloux, Nivelles et Saint-Trond (XIe-XIIIe siècles), in Bosman, Theo; Coopmans, Jos; Jacobs, Beatrix (eds.), De heerlijke stad, Assen - Maastricht, Van Gorcum, pp. 71-92 (Brabantse rechtshistorische reeks; 3).




Copyright (c) 2018 Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC)

Licencia de Creative Commons
Esta obra está bajo una licencia de Creative Commons Reconocimiento 4.0 Internacional.


Contacte con la revista aem@imf.csic.es

Soporte técnico soporte.tecnico.revistas@csic.es